Τι είναι η ακτινοβολία;
Μάθε για τις επιπτώσεις του ορίου ταχύτητας διάδοσης της πληροφορίας στο σύμπαν.
Διδακτικοί στόχοι
Στο τέλος της ιστορίας θα μπορείς
- Να εντοπίζεις την καθυστέρηση με την οποία μια μεταβολή του πεδίου φτάνει μακριά.
- Να συνδέεις την επιτάχυνση ενός φορτίου με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία.
- Να διακρίνεις μια αλλαγή του πεδίου από τη συνιστώσα ακτινοβολίας.
Η είδηση που αργεί να φτάσει
Στο προηγούμενο εργαστήριο αλλάζαμε τη θέση ενός φορτίου και βλέπαμε αμέσως έναν νέο χάρτη πεδίου. Ας φανταστούμε τώρα έναν ανιχνευτή πολύ μακριά. Κινείς για λίγο το φορτίο και το αφήνεις πάλι ακίνητο. Πότε θα μάθει ο ανιχνευτής τι συνέβη;
Αν η απάντηση ήταν «την ίδια στιγμή», η κίνηση της πηγής θα μπορούσε να μεταφέρει πληροφορία ακαριαία. Στην ηλεκτρομαγνητική θεωρία, η μεταβολή φτάνει στον ανιχνευτή με την ταχύτητα του φωτός. Κοντινοί και μακρινοί παρατηρητές μαθαίνουν την ίδια είδηση σε διαφορετικούς χρόνους. Ας παρακολουθήσουμε αυτή τη διαδρομή.
Ποια στιγμή της πηγής βλέπει ο ανιχνευτής;
Το πεδίο που μετράς τώρα εξαρτάται από μια προηγούμενη κατάσταση της πηγής. Ο χρόνος εκείνης της κατάστασης λέγεται καθυστερημένος χρόνος tr. Για απόσταση R από τη θέση εκπομπής, ικανοποιεί τη σχέση
Η επιτάχυνση του φορτίου παράγει μια συνιστώσα του πεδίου που μπορεί να μεταφέρει ενέργεια προς μακρινές περιοχές. Αυτή είναι η συνιστώσα ακτινοβολίας. Μακριά από την πηγή, το πλάτος της μειώνεται ως 1/R, ενώ ο όρος ταχύτητας μειώνεται ως 1/R². Η συνεχής ταλάντωση δημιουργεί μια ακολουθία διαταραχών, ένα ηλεκτρομαγνητικό κύμα.
Το φως, τα ραδιοκύματα και οι ακτίνες Χ ανήκουν στην ίδια ηλεκτρομαγνητική οικογένεια και διαφέρουν στη συχνότητά τους. Εδώ θα παρακολουθήσουμε τον κλασικό μηχανισμό παραγωγής και διάδοσης ενός τέτοιου κύματος από ένα κινούμενο φορτίο.
Η ιστορία στο εργαστήριο
Πάτησε στον καμβά για να τοποθετήσεις το φορτίο. Στην επιλογή Mouse, σύρε το λευκό αστεροειδές σύμβολο λίγο προς τα πάνω και άφησέ το. Παρατήρησε πώς εξελίσσεται το πεδίο όσο η πηγή κινείται και αφού σταματήσει. Ο ανιχνευτής Probe είναι το πράσινο σημάδι. Μετακίνησέ τον και πάτησε το κουμπί της κάμερας. Στο αποθηκευμένο στιγμιότυπο, η ένδειξη Delay δίνει την καθυστέρηση διάδοσης.
Τα κουμπιά Total, Velocity και Radiation επιτρέπουν να εξετάσεις χωριστά τις συνεισφορές. Για να μελετήσεις ειδικά την ακτινοβολία, επίλεξε Radiation και διάβασε τη μέτρηση Er στο στιγμιότυπο.
Διαδραστική προσομοίωση
Η οθόνη δείχνει μια επίπεδη τομή των τρισδιάστατων πεδίων. Οι μπλε τελείες παριστάνουν μαγνητικό πεδίο προς εμάς και οι σταυροί προς το εσωτερικό της οθόνης. Το εργαστήριο χρησιμοποιεί μονάδες με c = 1. Τα μήκη των βελών προσαρμόζονται για ευκρίνεια, οπότε για αριθμητικές συγκρίσεις χρησιμοποίησε τις ενδείξεις του ανιχνευτή στα στιγμιότυπα.
Δοκίμασέ το
Ακολούθησε μια μεμονωμένη είδηση και έπειτα μια ολόκληρη σειρά από αυτές.
- Με το φορτίο ακίνητο, τοποθέτησε τον ανιχνευτή δεξιά από την πηγή και επίλεξε Radiation. Κάνε μια μικρή κατακόρυφη κίνηση και περίμενε να περάσει η διαταραχή από τη θέση του.
- Επίλεξε Single pulse. Παρακολούθησε τον παλμό να απομακρύνεται αφού η κίνηση της πηγής έχει ολοκληρωθεί. Μετάφερε τον ανιχνευτή πιο μακριά και πάτησε Emit another pulse. Σύγκρινε την καθυστέρηση άφιξης.
- Επίλεξε Continuous wave. Αύξησε τη Frequency και παρατήρησε πόσο πυκνώνουν οι διαταραχές στον χώρο. Σύγκρινε με την ένδειξη του μήκους κύματος λ.
- Εναλλάξου ανάμεσα σε Total, Velocity και Radiation. Θα βρεις μεταβολές και στη συνιστώσα ταχύτητας. Χρησιμοποίησε τις ξεχωριστές μετρήσεις για να αποδώσεις κάθε μεταβολή στη σωστή συνεισφορά.
Ο παλμός συνεχίζει το ταξίδι
Το φορτίο έχει ήδη ολοκληρώσει την κίνησή του, αλλά ο παλμός μπορεί ακόμη να ταξιδεύει προς τον ανιχνευτή. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία μεταφέρει ενέργεια και πληροφορία μέσω του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου. Η διάδοσή της στο κενό έχει ταχύτητα c και επιτρέπει στην επίδραση της πηγής να φτάσει σε μακρινά σημεία έπειτα από μετρήσιμο χρόνο.
Αν η πηγή παράγει περισσότερες ταλαντώσεις κάθε δευτερόλεπτο, οι διαδοχικές κορυφές βρίσκονται πιο κοντά μεταξύ τους. Μεγαλύτερη συχνότητα σημαίνει μικρότερο μήκος κύματος για την ίδια ταχύτητα διάδοσης. Αυτή η σχέση συνδέει την κίνηση της πηγής με το κύμα που φτάνει στον παρατηρητή.