Πώς δρουν οι ηλεκτροστατικές δυνάμεις;
Ανακάλυψε γιατί τίποτα τελικά δεν αλληλεπιδρά από απόσταση.
Διδακτικοί στόχοι
Στο τέλος της ιστορίας θα μπορείς
- Να συνδέεις τη δύναμη σε ένα φορτίο με το ηλεκτρικό πεδίο στη θέση του.
- Να προβλέπεις την κίνηση ενός θετικού δοκιμαστικού φορτίου σε απλές διατάξεις.
- Να εξηγείς πώς η ηλεκτροστατική περιγραφή συνδέεται με την τοπική δράση του πεδίου.
Ένα μπαλόνι πλησιάζει
Έτριψες ένα μπαλόνι στα μαλλιά σου και το βλέπεις να τραβά μικρά κομμάτια χαρτιού. Η κίνηση αρχίζει πριν τα αγγίξει. Τι υπάρχει στον χώρο ανάμεσά τους; Για να ακολουθήσουμε την ιστορία με καθαρά βήματα, θα αφήσουμε για λίγο στην άκρη την πολύπλοκη κατανομή φορτίων του χαρτιού και θα ξεκινήσουμε με ένα μόνο φορτίο.
Φαντάσου ότι τοποθετείς μικρούς ανιχνευτές σε διάφορα σημεία γύρω του. Καθένας έχει ένα μικρό θετικό δοκιμαστικό φορτίο. Σε κάθε θέση καταγράφουμε τη δύναμη που δέχεται. Οι μετρήσεις σχηματίζουν έναν χάρτη με μέτρο και κατεύθυνση σε κάθε σημείο. Αυτόν τον χάρτη περιγράφει το ηλεκτρικό πεδίο.
Από δύο φορτία σε ένα πεδίο
Όταν μια πηγή βρίσκεται στη θέση της, δημιουργεί ηλεκτρικό πεδίο στον γύρω χώρο. Ένα δεύτερο φορτίο αποκρίνεται στο πεδίο που υπάρχει στη δική του θέση. Η δύναμη που δέχεται γράφεται
Η κατεύθυνση του Ε ορίζεται από τη δύναμη σε θετικό δοκιμαστικό φορτίο. Ένα αρνητικό φορτίο δέχεται δύναμη προς την αντίθετη κατεύθυνση. Στην ηλεκτροστατική περίπτωση, για μια σημειακή πηγή Q, το μέτρο του πεδίου είναι
Αν διπλασιάσεις την απόσταση, το πεδίο της μεμονωμένης πηγής γίνεται τέσσερις φορές ασθενέστερο. Αν προσθέσεις πηγές, τα επιμέρους πεδία αθροίζονται διανυσματικά. Έτσι, μια μικρή μετακίνηση της θέσης παρατήρησης μπορεί να αλλάξει και το μέτρο και την κατεύθυνση της συνολικής δύναμης.
Η ιστορία στο εργαστήριο
Στο εργαστήριο επίλεξε Single και ενεργοποίησε τα Field arrows. Πριν αφήσεις δοκιμαστικό φορτίο, διάλεξε ένα σημείο και πρόβλεψε την πρώτη του κίνηση από το βέλος εκεί. Έπειτα σύρε ένα Test charge από τη μικρή εργαλειοθήκη στη θέση που διάλεξες.
Το δοκιμαστικό φορτίο ξεκινά από ηρεμία και έχει θετικό πρόσημο. Οι πηγές μένουν στις θέσεις τους και το δοκιμαστικό φορτίο αποκρίνεται στο πεδίο τους. Τα ίχνη του δείχνουν πώς εξελίσσεται η κίνησή του. Καθώς αποκτά ταχύτητα, αυτή συμμετέχει στη διαμόρφωση της διαδρομής του μαζί με τη δύναμη.
Διαδραστική προσομοίωση
Οι γραμμές πεδίου δείχνουν την τοπική διεύθυνση του Ε. Για να κρίνεις την κίνηση ενός φορτίου, συνδύασε αυτή την πληροφορία με την ταχύτητά του. Μια καμπύλη γραμμή πεδίου και η διαδρομή ενός ελεύθερου δοκιμαστικού φορτίου μπορούν να έχουν διαφορετικά σχήματα.
Δοκίμασέ το
Ακολούθησε το ίδιο θετικό δοκιμαστικό φορτίο σε τρεις διαφορετικές σκηνές.
- Με το Single, άφησε ένα δοκιμαστικό φορτίο κοντά στη θετική πηγή. Παρατήρησε την αρχική απομάκρυνσή του και σύγκρινέ τη με τα βέλη.
- Επίλεξε την πηγή και άλλαξε το Charge της από θετικό σε αρνητικό. Τοποθέτησε νέο δοκιμαστικό φορτίο από ηρεμία στην ίδια περίπου θέση. Πώς αντιστρέφεται η αρχική επιτάχυνση;
- Επίλεξε Dipole. Σχεδίασε πρώτα το βέλος που περιμένεις στη μέση της απόστασης ανάμεσα στο + και το −. Έλεγξέ το με τα Field arrows και παρακολούθησε ένα δοκιμαστικό φορτίο που αφήνεις εκεί.
- Στην ίδια διάταξη, αύξησε τη Mass των δοκιμαστικών φορτίων και επανάλαβε την εκκίνηση. Το πεδίο των πηγών έχει την ίδια μορφή, ενώ η επιτάχυνση για δεδομένο φορτίο γίνεται μικρότερη.
Τι διασχίζει τον χώρο ανάμεσά τους;
Μπορούμε πλέον να περιγράψουμε την ιστορία από τη θέση του δοκιμαστικού φορτίου. Εκεί υπάρχει ένα πεδίο και η δύναμη προκύπτει από το τοπικό γινόμενο qΕ. Στην κλασική ηλεκτρομαγνητική θεωρία, οι μεταβολές αυτού του πεδίου μεταδίδονται με πεπερασμένη ταχύτητα. Η πληροφορία για μια κίνηση της πηγής φτάνει αργότερα στα πιο μακρινά σημεία. Αυτή είναι η τοπική περιγραφή της αλληλεπίδρασης μέσω πεδίου.
Το ηλεκτροστατικό εργαστήριο υπολογίζει κάθε φορά το πεδίο μιας στατικής διάταξης. Όταν μετακινείς μια πηγή, επανασχεδιάζει αμέσως τη νέα στατική λύση. Στο επόμενο μάθημα θα παρακολουθήσουμε τη χρονική διάδοση μιας πραγματικής μεταβολής και θα δούμε τι συμβαίνει ώσπου η πληροφορία να φτάσει μακριά.